گستره حکومت پارس
پارسيان مردماني آريايي هستند که هم به دلايل نژادي و هم به مناسبت هاي اجتماعي - اقتصادي با مادها در ديرين ترين زمان خود از يک ريشه و منشا هستند. مادها و پارس ها در برابر قدرت هاي بزرگ هزاره دوم قبل از ميلاد مانند دولت آشور از سرنوشت همساني برخوردار بوده اند. تيگلات پيلسر اول (Tiglat Pilesser I) پادشاه عهد قديم آشور که در 1500 پيش از ميلاد مي زيسته در فهرست پيروزي هاي خود از 42 ملت نام مي برد که مطيع و باجگذار او بوده اند که پارسها و مادها نيز جزو آنها بوده اند. همين امپراطور آشور پيشروي هاي نظامي خود تا جنوب درياچه اورميه را در فتح نامه خود متذکر مي شود.
پارسها در واقع با مادها در آغاز، افزون بر خويشاوندي نژادي تا حدودي و فرهنگي در کنار هم از نظر جغرافيايي در دامنه کوه زاگرس زندگي مي کردند و از نظر سياسي نيز از سرنوشت مشابهي برخوردار بودند. چنين استنباط مي شود که در آغاز هزاره اول پيش از ميلاد تفاوتي ميان نظام اجتماعي مادها و پارسها نبوده است.
بطوريکه رويهم رفته در بسياري از چيزها مادها و پارسها به يکديگر شباهت داشته اند و تفاوت چشمگيري ميان آنها نبوده، چنانکه مورخان يوناني انقراض دولت ماد و گسترش يافتن قلمرو پارس را امري داخلي مي دانستند و جنگ هاي ايران و يونان را جنگهاي مديک (Medik) يا مادي تلقي مي کردند و واژه ماد را به جاي پارس تا يک قرن پس از انقراض مادها باز بکار مي بردند.
... اکثر شاهان آشور در عهد قديم و عهد ميانه آشور از سلطه خود بر ماد و پارس سخن گفته اند. سلمانسر سوم (Salmanssar III) امپراطور عهد ميانه آشور در ياد نامه يا فتح نامه خود که در سال 873 پيش از ميلاد دستور نوشتن آنرا داده است از ماد و پارس در27 سرزميني که باجگذار او بوده اند نام می برد. او سرزمین ماد را آمادای (Amaday) و سرزمین پارس را پارسوماش (Parsumas) می نامد. از اظهارات این پادشاه آشور چنین بر می آید که در آن مقطع زمانی مادها و پارسها در کنار هم زندگی می کردند.
... به استناد روایات هردوت (Herodotus) مورخ یونانی، پارسی ها به شش طایفه شهری و ده نشین و چهار طایفه چادر نشین تقسیم شده اند و از میان آنها خانواده هخامنشی از نجیب ترین طایفه پارسی یعنی طایفه پاسارگادی است ... هخامنشیان به یکی از قبایل متعدد آریایی تعلق دارند که در مهاجرت بزرگ اقوام آریایی به طرف فلات - یا بهتر بگوییم نجد ایران - روی آورده اند و برخی از آنان در ایران متمرکز شدند و تعدادی دیگر به سوی مناطق دیگر رهسپار گردیدند.
از کتاب تاریخ ایران باستان نوشته دکتر اردشیر خدادادیان